Werner Heisenberg (1901 – 1976)

Zentralbild Prof. Dr. phil Werner Kar. Heisenberg, Physiker, geboren 5.12.1901 in Würzburg, Professor für theoretische Physik, Direktor des Max-Planck-Instituts für Physik in Göttingen, Nobelpreis für Physik 1932 (Aufnahme 1933) 39049-33

Werner Heisenberg was een Duitse natuurkundige, en één van de grondleggers van de kwantummechanica. De bekende onzekerheidsrelatie is van hem afkomstig. Daarnaast heeft hij ook belangrijke bijdragen geleverd op het gebied van de hydrodynamica van turbulentie, de atoomkern, ferromagnetisme, kosmische straling, en elementaire deeltjes, en was hij de ontwerper van de eerste naoorlogse kernreactor in Karlsrühe in Duitsland. Heisenberg wordt, gezien zijn wetenschappelijke prestaties, wel een genie genoemd maar zijn onduidelijke houding tegenover de nazi’s gedurende hun dictatuur in Duitsland geeft nog altijd stof tot discussies.

Na het afronden van zijn studie ging hij in 1924 werken aan het instituut voor theoretische natuurkunde in Kopenhagen onder Niels Bohr, die hij als student in 1922 reeds had ontmoet. Dit resulteerde in een vruchtbare samenwerking, leidend tot een Nobelprijs voor de Natuurkunde in 1932 voor zijn werk in de kwantummechanica.

In Kopenhagen, in samenwerking met Bohr, ontwikkelde Heisenberg in de jaren 20 de zogenaamde Kopenhaagse interpretatie van de kwantummechanica. Veel natuurkundigen uit die tijd, onder wie Einstein, hadden grote moeite met de non-deterministische Kopenhaagse interpretatie van de kwantumwereld, ook al hebben de experimentele resultaten deze tot nu toe gesteund.

In 1933 kwam Adolf Hitler aan de macht in Duitsland en binnen zeer korte tijd was het land door hem omgevormd tot een totalitaire dictatuur, en stevig onder de knoet van diens nazipartij die alle aspecten van de maatschappij onder controle hield. Aanvankelijk verzette Heisenberg zich tegen de bemoeienis van de nazi’s met de wetenschap (en speciaal met de uitsluiting van joodse wetenschappers), maar tenslotte schikte hij zich naar hun wensen. Kernsplijting werd in 1938 ontdekt in Duitsland. Heisenberg was betrokken bij dit Duitse kernonderzoek en bij de (uiteindelijk niet geslaagde) pogingen van de nazi’s een eigen atoombom te ontwikkelen. Door zijn collaboratie met het naziregime werd Heisenberg een omstreden figuur. Toen hij tijdens een ontmoeting in het bezette Kopenhagen aan Bohr bekendmaakte, dat hij aan de ontwikkeling van een Duits atoomwapen werkte, eindigde hun lange vriendschap abrupt. De mate van die collaboratie is nog steeds niet met zekerheid aangetoond, en blijft het voorwerp van discussie. Heisenberg zelf beweerde na de oorlog dat hij die ontwikkeling net heeft willen tegenhouden.

Werner Heisenberg (links) met Niels Bohr in 1934

‘Heisenberg en het Nazi Atoombom Project’, een boek uit 2001 waarin de betrokkenheid van Heisenberg met de ontwikkeling van een Duitse atoombom wordt besproken.

Meer Weten?