Soda: Wat is dat?

Soda heeft als chemische naam natriumcarbonaat (Na2CO3). Het is een witte, uit kristallen opgebouwde, en wateraantrekkende stof, en is goed oplosbaar in water. Als toevoeging aan levensmiddelen heeft het E-nummer E500.

Voordat soda beschikbaar was, gebruikte men potas. Deze stof is aanwezig in de assen van verbrand hout. Om potas te maken had men echter buitengewoon veel hout nodig, hetgeen leidde tot ontbossing op grote schaal.

Bijgevolg zocht men in de tweede helft van de 18e eeuw naar een proces om natriumcarbonaat, dat potas kon vervangen, uit natriumchloride te vervaardigen. Dit leidde tot het Leblancproces, dat voor het eerst werd toegepast in 1791. Dit gaf aanleiding  tot een uitgebreide soda-industrie waardoor glas, textiel en ook zeep veel goedkoper en in grotere hoeveelheden te vervaardigen was.

De netto-reactie van het LeBlanc proces is Na2SO4 + 2 C + CaCO3 → 2 CO2 + Na2CO3 + CaS

Het vrijkomen van een aantal nevenproducten deed de vraag naar betere processen ontstaan, en de ontwikkeling van het Solvayproces in 1861 bood uitkomst. Sindsdien verdrong het Solvayproces geleidelijk aan het Leblancproces.

Fig. Zicht op een Trona-mijn, te Green River, Wyoming (VS).

In een aantal streken wereldwijd wordt natriumcarbonaat ook gewonnen uit natuurlijke afzettingen van Trona, d.i. trinatriumwaterstofdicarbonaat dihydraat. Er zijn belangrijke Trona-afzettingen in de VS, in Turkije, en in Kenia. In de VS wordt het grootste deel van de soda door mijnbouw gewonnen omdat het goedkoper is dan het industriële proces.

Het Belgische bedrijf Solvay is wereldwijd één van de belangrijkste producenten van soda, en het Solvayproces wordt het meest toegepast bij de productie ervan.

De netto-reactie van het Solvayproces is  CaCO3  + 2  NaCl   →  Na2CO3  + CaCl2.  CaClwordt als nevenproduct verkocht.

SODA – TOEPASSINGEN

In 1997 werd wereldwijd ongeveer 39 miljoen ton soda geproduceerd. Het grootste deel hiervan werd afgezet in vijf  industrieën:

 

  • De glasindustrie is de grootste verbruiker van soda. In glasblazerijen wordt  aan gesmolten glas soda toegevoegd om de eigenschappen (zoals breekbaarheid en helderheid) van het glas te verbeteren. Glasfabrieken voegen o.a. natriumcarbonaat aan het mengsel toe om het smeltpunt van het mengsel te verlagen.
  • De chemische industrie gebruikt natriumcarbonaat voor de productie van bleekmiddelen, verven, vulstoffen, leermakerij, schoonmaakmiddelen, lijm- en kleefstoffen, en metaalcarbonaten.
  • In ijzergieterijen wordt soda gebruikt bij de ontzwaveling van ijzer, gietijzer en staal, en als drijf- en vloeimiddel.
  • In de wasmiddel- en zeepindustrie worden met soda wasmiddelen en andere schoonmaakmiddelen gemaakt, en wordt het gebruikt om vetten te verzepen.
  • In de papier- en celluloseindustrie wordt natriumcarbonaat zowel gebruikt voor ontsluiting, neutralisatie, reinigingen en bleken van papier, en het opwerken van oud papier.